Dario Fo: de nobelprijswinnende hofnar is niet meer.

Dario Fo overleden, artistieke duizendpoot, nobelprijswinnaar, Nobelprijs voor de LiteratuurDario Fo is niet meer. Vanochtend overleed hij op 90-jarige leeftijd. Een artistieke duizendpoot: toneelschrijver, acteur, regisseur, schrijver, auteur, illustrator, schilder, decorontwerper, Italiaanse activist en meer. Bijna 60 jaar lang bracht hij – samen met zijn vrouw Franca Rame – een revolutie teweeg in de Italiaanse kunstwereld.  In 1997 kreeg hij internationale erkenning voor zijn werk: hij won de Nobelprijs voor Literatuur.

Nobelprijs voor een hofnar

Volgens het Nobelcomité verdiende hij de prijs omdat hij “in de traditie van de middeleeuwse hofnarren de macht hekelt en de waardigheid van de vernederden herstelt. Met een mengeling van spot en ernst opent hij je ogen voor misstanden en onrechtvaardigheden in de samenleving.”

Die rol als hofnar is de rode lijn die zijn carrière tekent. Fo was een luis in de pels van Italiaanse machthebbers, de kerk en de maffia. Zijn werk van de jaren 1960, 1970 en 1980 is doorspekt met kritiek op corruptie, de georganiseerde misdaad, racisme, de rooms-katholieke theologie en oorlog. In de jaren ’90 nam hij stelling tegen Silvio Berlusconi en zijn Forza Italia. De laatste jaren werden getekend door zijn heftige kritiek op de banken die de Europese schuldencrises veroorzaakten.

Commedia dell’Arte en de actualiteit

Dario Fo begon zijn carrière bij de Italiaanse RAI als acteur en schrijver van satirische teksten. De tv-show die hij in de jaren ’60 met zijn echtgenote produceerde, werd echter zo vaak gecensureerd dat zij besloten de overstap naar het theater te maken. En die keuze voor meer artistieke vrijheid wierp zijn vruchten af; hoewel Dario Fo misschien niet zo bekend is in Nederland, is hij één van de meest uitgevoerde moderne toneelschrijvers.

Fo baseerde zijn werk op een combinatie van de Italiaanse actualiteit en de Commedia dell’Arte. Dit is een middeleeuwse vorm van theater met clowneske personagers waarin vooral geïmproviseerd wordt. Zijn belangrijkste stuk is zonder twijfel ‘Mistero Buffo’. Het wordt gezien als één van de meest controversiële en populaire toneelstukken in het naoorlogse Europese theater. In een aantal monologen wordt het evangelie beschreven vanuit het gezichtspunt van het volk. Satire en godslasterlijke taferelen verrmengen zich met historische gevens en de actualiteit. Het Vaticaan veroordeelde het stuk als “de meest godslasterlijke show in de geschiedenis van de televisie” nadat het op tv werd uitgezonden.

Cultureel nalatenschap

Dario Fo laat een enorme culturele nalatenschap achter. Het bestaat uit duizenden documenten, waaronder artikelen, teksten en overdenkingen, scripts, posters en decorontwerpen. En ondanks dat hij bij vele Italianen een ongemakkelijk gevoel wist op te roepen vanwege zijn harde kritieken, zijn politiek activisme en zijn atheïsme, is het land vandaag in rouw gedompeld.

 

Dit artikel verscheen eerder op ditisitalie.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *